Вовед Битпазар

Наспроти општото мислење (кое, само затоа што е општо, не мора да биде и точно), пазарот не е само градска орнаментика или некаков рудимент од селскиот начин на живот. Напротив, пазарот е есенцијата на градот, тој е праклетката на урбаниот начин на животот, родното место на еснафот, а без еснаф не постои ни град. Во таа смисла, Бит пазар е најголемиот и најстариот скопски пазар, па според тоа и најпретставителниот сегмент на градскиот живот.

Значи, на почетокот постои пазарот, а потоа се појавува чаршијата. И Бит пазар не е никаков исклучок од овој, би рекле, нормален еволутивен градски пазар. Не е, значи, чудно што гордоста на градот, Старата скопска чаршија (нејзиниот најголем подем е практично во XIX век), се гради на тогаш празниот простор меѓу Пазарот и Даутпашиниот амам, така што Бит пазар се поставува како природен влез во чаршијата, па и во тогашниот град. Нераздвоен дел од една сериозна урбана трговска целина. Затоа и во некои патеписи може да се прочита дека „големите азиски пазари, оној во Бурса, Алеп или Дамаск, во споредба со скопскиот претставуваат само бледи и банални турски знаменитости“ (Виктор Рерар, 1896).

Значи, за разлика од чаршијата, Бит пазар, во разни форми и варијанти постои од средниот век. Местото каде што се наоѓа пазарот припаѓа на таканаречениот Доленград и, наводно, тука во XI век била лоцирана манастирската ливада на манастирот „Св. Ѓорѓи Горгос Скоропостижник“, каде што за празникот „Воведување во Храмот на Пресвета Богородица“, секоја година се одржувал панаѓур. Подоцна панаѓурите станале неделни, а потоа се одржувале во вторник и петок. Овој обичај е задржан во форма на таканаречените „пазарни денови -вторник и петок“, иако со текот на годините пазарните денови го губат своето значење. Со текот на времето, пазарите се специјализираат (токму тоа е алката што доведува до развојот на еснафот, занаетите, па на крајот и индустријата), па така се распознаваат Ат-пазар (сено, слама, коњи, тркала, прибор за коњски коли – денешен пандан би му бил авто-пазарот), Коин пазар (ситен добиток), Ајван-пазар (стока), пастрма-пазар (суво месо – пастрма од коза и овца), Тереќе пазар (жито), Јаг-пазар (масло), Зарзават-пазар (зеленчук), Арпаџик-пазар (кромид за садење), Чумлек-пазар (сирење, урда, млеко), Тенекеџи-пазар (ламарина), Лал’н-пазар (налани), Јемиш-пазар (овошје), Волна-пазар (волна и волнени изработки), Бал’к-пазар (сува риба)... Но, и во оваа и ваква поделба, Бит пазар го има почесното место, бидејќи во него се споени неколку различни пазари, чии рудименти можат да се видат и денес. Освен земјоделските производи, тука се продавале рогозини (асури), еден дел бил Базарџан (ситна праматарска стока), а еден бил и таканаречениот Кари, односно женски пазар.

 Со оглед на фактот дека Пазарот нема свој паркинг, дел од него се претвора во центар на сивата трговија. 

За Бит пазар може да се каже дека е прилично пристојно, па дури и пријатно место за поминување на едно утринско претпладне. Пазарот е богат, боите се живи, мирисите опојни... Речиси е сигурно дека, дури и ако немате некоја сериозна намера да купите нешто, сигурно нешто ќе испазарите. Пазарџиите се љубезни и пресретливи, а, што е мошне важно, владее и пазарската етика. Ценкањето е пристојно, а ниту еден пазарџија нема да ве одбие за муабет. Понудата е богата, а цените пристојни во однос на другите пазари во градот. По пазарењето имате богат избор: да одите на кафе, на салеп, на слатки... или, едноставно, да прошетате по Старата чаршија, па дури и да отидете до Музејот на Македонија, и од еден пазарен ден да си направите вистинско доживување.

Во таа смисла, Бит пазар е класичен демант на овдешните поговорки и синтагми врзани за пазарот, кои, по правило, имаат негативна конотација: „Се однесуваш како на пазар“, „Не си на пазар!“, „Не се дери као на пазар“ и слични. Напротив, посетата на Бит пазар, во принцип, внесува надеж дека за Скопје има шанси, дека дури и тука е можно едно градско, урбано однесување.